POLITYKA ROSJI NA KAUKAZIE POŁUDNIOWYM, PDF, Rosja
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
O
ÂRODEK
S
TUDIÓW
W
SCHODNICH
Prace OSW / CES Studies
OS
W
S
Polityka Rosji na Kaukazie Po∏udniowym
CE
Russia’s policy in the Southern Caucasus
and Central Asia
STUDIES
numer
23
W arszawa
czerwiec 2006 /
W arsaw
June 2006
Centre for Eastern Studies
Maciej Falkowski
PRACE
i w Azji Centralnej
© Copyright by OÊrodek Studiów Wschodnich
© Copyright by Centre for Eastern Studies
Redaktor serii / Series editor
Anna ¸abuszewska
Opracowanie graficzne / Graphic design
Dorota Nowacka
T∏umaczenie / Translation
OSW / CES
Wspó∏praca / Co-operation
Jim Todd
Mapy / Maps
Wojciech Maƒkowski
Wydawca / Publisher
OÊrodek Studiów Wschodnich
Centre for Eastern Studies
ul. Koszykowa 6 a
Warszawa / Warsaw, Poland
tel. / phone + 48 /22/ 525 80 00
fax +48 /22/ 629 87 99
Seria „Prace OSW”
zawiera materia∏y analityczne
przygotowane w OÊrodku Studiów Wschodnich
The ‘CES Studies’ series
contains analytical
materials prepared at the Centre for Eastern
Studies
Materia∏y analityczne OSW
mo˝na przeczytaç
na stronie
www.osw.waw.pl
Tam równie˝ znaleêç mo˝na wi´cej informacji
o OÊrodku Studiów Wschodnich
The Centre’s analytical materials
can be found
on the Internet at www.osw.waw.pl
More information about the Centre for Eastern
Studies is available at the same web address
ISSN 1642-4484
Spis treÊci
Polityka Rosji na Kaukazie Po∏udniowym
i w Azji Centralnej / 5
Maciej Falkowski
Tezy / 5
Wst´p / 6
I. Polityka Rosji na Kaukazie Po∏udniowym / 7
II. Polityka Rosji w Azji Centralnej / 21
III. Bilans polityki rosyjskiej / 34
IV. Charakterystyczne cechy polityki rosyjskiej / 37
Aneks: krótka charakterystyka paƒstw obu regionów / 39
Russia’s policy in the Southern Caucasus
and Central Asia / 47
Maciej Falkowski
Key points / 47
Introduction / 48
I. Russia’s policy in the Southern Caucasus / 49
II. Russia’s Policy in Central Asia / 62
III. The bottom-line of Russia’s policy / 75
IV. Characteristic features of Russian Policy / 78
Appendix: Basic facts about the Southern Caucasus
and Central Asian states / 79
Tezy
1.
Kaukaz Po∏udniowy i Azja Centralna nale˝à do
priorytetowych kierunków polityki zagranicznej
Federacji Rosyjskiej. Wp∏ywy w obu regionach
sà przez Rosj´ postrzegane przede wszystkim
jako jeden z kluczowych czynników okreÊlajà-
cych jej pozycj´ na arenie mi´dzynarodowej
i warunek umocnienia statusu mocarstwa.
Kaukaz i Azja Centralna sà dla Rosji wa˝ne
równie˝ z gospodarczego punktu widzenia
(g∏ównie ze wzgl´du na zasobnoÊç w surowce
naturalne) oraz ze wzgl´dów bezpieczeƒstwa.
Oba regiony sà bowiem potencjalnie êród∏em po-
wa˝nych zagro˝eƒ dla Federacji Rosyjskiej: fun-
damentalizmu islamskiego, terroryzmu, prze-
mytu narkotyków, nielegalnej migracji i in.
Polityka Rosji
2.
Polityka, jakà Rosja prowadzi na Kaukazie
Po∏udniowym, nie jest politykà efektywnà. Mimo
˝e pozycje rosyjskie w regionie sà wcià˝ silne,
Moskwa ponosi tam dotkliwe pora˝ki i syste-
matycznie traci wp∏ywy. G∏ównym êród∏em tych
niepowodzeƒ jest stosowana przez Rosj´, cha-
rakterystyczna dla okresu kolonializmu, zasada
„dziel i rzàdê”. Ta taktyka, polegajàca na podsy-
caniu konfliktów mi´dzy kaukaskimi narodami
w celu utrzymania ich we w∏asnej strefie wp∏y-
wów, przynosi efekty jedynie w perspektywie
krótkookresowej. Poniewa˝ opiera si´ ona na do-
minacji, a nie wspó∏pracy i wyra˝a dà˝enie
Kremla do utrzymania zale˝noÊci paƒstw kauka-
skich od Moskwy, traktujà one Rosj´ raczej jako
„z∏o konieczne” ni˝ konstruktywnego partnera
i starajà si´ w miar´ mo˝liwoÊci uniezale˝niç od
dawnej metropolii. Taka sytuacja nie sprzyja bu-
dowaniu trwa∏ych, opartych na solidnych pod-
stawach wp∏ywów w regionie.
na Kaukazie Po∏udniowym
i w Azji Centralnej
Maciej Falkowski
3.
Z odmiennà sytuacjà mamy do czynienia w Azji
Centralnej, gdzie Rosja odnosi taktyczne zwy-
ci´stwa i umacnia swojà pozycj´, przede wszyst-
kim w sferze militarnej i gospodarczej. Jest to po
pierwsze wynikiem zr´cznych posuni´ç Kremla,
który umiej´tnie wykorzystuje zmieniajàcà si´
sytuacj´ geopolitycznà w regionie do realizacji
w∏asnych interesów i z powodzeniem stosuje
taktyk´ „kija i marchewki” wobec paƒstw cen-
tralnoazjatyckich. Wzmacnianiu pozycji rosyj-
skich w regionie sprzyja tak˝e s∏aboÊç wi´kszoÊci
paƒstw centralnoazjatyckich oraz stosunkowo
P race OSW
niewielkie (poza sektorem energetycznym) zain-
teresowanie Zachodu Azjà Centralnà.
Wst´p
4.
S∏abym punktem centralnoazjatyckiej polityki
Kremla jest natomiast to, ˝e nie prowadzi ona do
rozwiàzywania nabrzmia∏ych problemów polity-
cznych i spo∏eczno-gospodarczych w regionie.
Dotyczy to w szczególnoÊci poparcia, jakiego
Moskwa udziela autorytarnym re˝imom w Azji
Centralnej, których rzàdy prowadzà do pog∏´bie-
nia si´ problemów wewn´trznych w paƒstwach
regionu, rozwoju fundamentalizmu islamskiego
i terroryzmu. Konsekwencjà takiej postawy
Kremla jest nie niwelacja, lecz spot´gowanie za-
gro˝eƒ p∏ynàcych z tego regionu dla Rosji i jej
interesów w Azji Centralnej.
Paƒstwa kaukaskie i centralnoazjatyckie sà naj-
bardziej oddalonymi od Europy regionami by-
∏ego imperium radzieckiego, dlatego ca∏oÊciowe
opracowania dotyczàce ich relacji z by∏à metro-
polià nale˝à w zachodniej myÊli analitycznej do
rzadkoÊci. Tymczasem polityka Federacji Rosyj-
skiej wobec obu regionów stanowi jeden z klu-
czowych elementów zewn´trznej aktywnoÊci
Moskwy.
Od wp∏ywów na tym obszarze w znacznym
stopniu zale˝y pozycja Rosji na arenie mi´dzy-
narodowej, a kontrola nad nim jest przez Rosjan
postrzegana jako wa˝ny wyznacznik statusu mo-
carstwa. Mimo pora˝ki ZSRR w zimnej wojnie
Rosja jako jego prawno-mi´dzynarodowa sukce-
sorka ma wcià˝ aspiracje do odgrywania znaczà-
cej roli w Êwiecie i chce, aby liczono si´ z jej
zdaniem w najwa˝niejszych kwestiach mi´dzy-
narodowych. Zdaje sobie jednak spraw´, ˝e
w porównaniu z USA jej wp∏ywy i mo˝liwoÊci
dzia∏ania w skali Êwiatowej sà ograniczone. Jed-
nym z niewielu obszarów, gdzie ma szans´ za-
chowania dominacji i – dzi´ki temu – utrzymania
stosunkowo silnej pozycji mi´dzynarodowej, sà
dawne republiki radzieckie, przede wszystkim
paƒstwa kaukaskie i centralnoazjatyckie. G∏ów-
nym celem polityki Moskwy wobec obu regionów
jest wi´c zachowanie ich w rosyjskiej strefie
wp∏ywów, a jeÊli to niemo˝liwe – maksymalne
ograniczenie wp∏ywów innych paƒstw, których
aktywnoÊç na obszarze by∏ego ZSRR odbierana
jest przez Rosj´ jako wyzwanie.
5.
Polityka Kremla na Kaukazie i w Azji Central-
nej ma doÊç wyraênà specyfik´. Jej cechà charak-
terystycznà jest m.in. postimperialna, protekcjo-
nalna percepcja obu regionów przez rosyjskà elit´
w∏adzy oraz fakt, i˝ Rosja nie ma do zaoferowania
tamtejszym paƒstwom i spo∏eczeƒstwom ˝ad-
nego pozytywnego modelu rozwoju, zak∏adajà-
cego np. wspieranie reform ekonomicznych czy
zawierajàcego projekty rozwiàzania nabrzmia-
∏ych problemów wewn´trznych lub zamro˝onych
konfliktów etnicznych. Rosjanie nie promujà te˝
w obu regionach wartoÊci, które mog∏yby byç
atrakcyjne dla aktywnych i zaanga˝owanych
w ˝ycie spo∏eczno-polityczne warstw kaukaskich
i centralnoazjatyckich spo∏eczeƒstw i konkurowaç
z wartoÊciami zachodnimi na Kaukazie i islam-
skimi w Azji Centralnej.
Kaukaz Po∏udniowy i Azja Centralna sà dla Rosji
niezwykle istotne tak˝e z gospodarczego punktu
widzenia. Moskwie zale˝y przede wszystkim na
utrzymaniu kontroli nad wydobyciem i trans-
portem kaspijskich surowców naturalnych,
g∏ównie z regionu centralnoazjatyckiego, aby za-
pewniç ich dostawy na w∏asny rynek energetycz-
ny i odnosiç korzyÊci z ich eksportu na Zachód.
Rosja stara si´ tak˝e nie dopuszczaç kaspijskich
surowców na rynki europejskie, poniewa˝ chce
tam sprzedawaç swoje produkty. Stara si´ rów-
nie˝ wyeliminowaç konkurentów, pretendujàcych
do z∏ó˝ ropy naftowej i gazu ziemnego w regionie
(przede wszystkim paƒstwa i koncerny zachod-
nie oraz Chiny). Wa˝nym êród∏em dochodu dla
P race OSW
[ Pobierz całość w formacie PDF ]